Gortyna jak rzymskie post scriptum

30-03-2016

Według mitologicznych podań Gortyna jest miejscem, do którego dotarł Zeus pod postacią byka wraz z porwaną córką króla Sydonu- księżniczką Europą. Nie była ona pierwszą śmiertelną kobietą, którą uwiódł, ale z pewnością pierwszą rodzicielką władców antycznej cywilizacji minojskiej rozwiniętej na Krecie. Bóg pod postacią pięknego byka przybył z nią na wyspę.

Mitologiczna przeszłość Gortyny

Dotarli na plażę w Matali, gdzie przeobraził się w orła i przyleciał z ukochaną do Gortys. Posiadł ją i spłodził trzech synów- Minosa, Radamantysa i Sarpedona- późniejszych założycieli dynastii władców. Według opowiadań, wydarzenia te miały miejsce pod platanem, który odtąd przez cały rok nie tracił liści. Dzisiaj, odwiedzając Gortynę można zobaczyć drzewo, które przypomina o tym zdarzeniu. Warto wiedzieć, że na Krecie rośnie wiecznie zielona odmiana platana. Europa porzucona przez kochanka, poślubiła kreteńskiego króla Asteriosa, który wychował jej synów. Dalsze losy wyspy Zeus powierzył najstarszemu z synów- Minosowi, który od tej pory władał pałacem w Knossos i budował cywilizację minojską. 

Jak dojechać ?

Do miejscowości dojeżdża się od strony stolicy wyspy, kierując się drogą na północ do sąsiedniej Agia Deka, aby potem skręcić w prawo i po kilku kilometrach dojechać do terenu wykopalisk (droga łącznie liczy ok 46 km z Heraklionu). Ruiny miasta rozłożone są po jej dwóch stronach (na północy i na południu). Teren porastają liczne drzewa oliwne. Prace archeologiczne, w trakcie których odkryto dla współczesnych miejsce tej antycznej opowieści, rozpoczęły się w roku 1884 i były prowadzone przez wydział włoskiej szkoły archeologicznej z Aten. Pierwsze ślady osadnictwa sięgają VII wieku p.n.e.; największy rozkwit miasta i regionu przypadł na czasy późniejszego panowania plemienia Dorów, kiedy cała równina Messara została mu podporządkowana. W okresie minojskim (III- II w. p.n.e.), Gortyna była w cieniu pobliskiego pałacu w Festos, aby doczekać następnego okresu rozkwitu za panowania Rzymian. W roku 69 p.n.e. poddała się bowiem rządom pretora Krety i Cyrenajki, który mianował ją na stolicą prowincji. Według tradycji, apostoł Paweł osadził tutaj Tytusa jako biskupa, który miał za zadanie schrystianizować wyspę. Okres rzymski jest dla Gortyny najlepszym i ostatnim czasem triumfu nad sąsiednimi terenami. Niektóre szacunki wskazują na to, że ludność liczyła ok. 50 tys. mieszkańców, miasto posiadało aż dziesięciu urzędników miejskich (podczas gdy inne- tylko dwóch) oraz wybijało własną monetę. Moment ostatecznego upadku następuje po podboju przez Saracenów w 824 r. Mieszkańcy przenieśli się do sąsiedniego miasta Agia Deka, z gruzów odbudowali tylko bazylikę św. Tytusa, którego relikwie powróciły na wyspę dopiero w XX wieku na polecenie papieża Pawła VI.

Zwiedzanie 

Spacer po ruinach można rozpocząć od północnej części wykopalisk. Wzdłuż wejścia widać posągi ukruszone zębem czasu, ale pomimo tego zachowane do dzisiaj. Przed piekącym w lecie słońcem chroni platan, spod którego roztacza się znakomity widok na bazylikę i ruiny odeonu. Z pewnością każdy najmniejszy kamień, każda powalona kolumna mogłaby opowiedzieć inną historię tego miejsca. W oddali widać budynek odeonu, w którym ukrytych zostało dwadzieścia greckich tablic z kodeksem prawnym. Na 42 blokach kamiennych, pochodzących z V w. p.n.e. spisane są linijki zawierające kodeks cywilny i karny doryckiego miasta, najstarszy kodeks świata zachodniego. Na uwagę zasługuje też sposób zapisu, tzw. "boustrofedon" czyli "jak orze wół", od lewa do prawa i od prawa do lewa. Spisane prawa dotyczą spraw rodzinnych i pospolitych przestępstw, kary są łagodne, nie ma kary śmierci. Ciekawostką jest wskazanie uprzywilejowanej pozycji kobiety, która, chcąc rozwieść się z mężem mogła odzyskać majątek. Pomimo tego iż kodeks można oglądać tylko zza zabezpieczającej go kraty, odwiedzających zaskakuje jego dobry stan. Sam kodeks umieszczony jest w budynku zwanym odeonem, rodzajem krytej sali koncertowej z I w. p.n.e., która została zrekonstruowana w trakcie pracy archeologicznych. Grekom budowla ta służyła za salę obrad rady miejskiej. Właśnie w jej przedsionku znajdują się tablice kodeksu.

Naprzeciwko widać pozostałości bazyliki. Budowla częściowo odbudowana, nadal otoczona jest powalonymi kolumnami oraz innymi elementami. Nad wszystkim górują cyprysy. Zwieńczenie świątyni w postaci apsydy zaadaptowały na swoje potrzeby gołębie. Są jedynymi żywymi mieszkańcami tego miejsca. Pod bazyliką, według tradycji przechowywano relikwie św. Tytusa, aż do czasów kiedy jego szczątki (konkretnie czaszkę) zabrali Wenecjanie ze sobą, opuszczając wyspę. Dzisiaj czaszka znajduje się w bazylice pod wezwaniem św. Tytusa w Heraklionie, skąd dwa razy do roku jest przywożona do Gortyny przez arcybiskupa Krety, który odprawia uroczystą mszę. 

Po drugiej stronie drogi znajdują się ruiny antycznego miasta. Część z nich obejmuje tereny mieszkalne Agia Deka, najstarsze natomiast sięgają akropolu znacznie poza granicami miejscowości. Dzisiaj, aby do nich dotrzeć, nie licząc terenu muzeum, trzeba przedzierać się przez gaje oliwne, a niekiedy nawet spore zarośla. 

Gortyna jest niezwykłym miejscem, które z pewnością warto odwiedzić; w Gortynie historia zatacza krąg, od antycznych wyobrażeń, mitologicznej miłosnej opowieści, po rzymskie post scriptum o chrześcijańskiej wymowie.  


Kornelia Michalak
Kornelia Michalak

Miłośniczka i pasjonatka podróży za jeden uśmiech do gwiazd lub tylko o jedną miejscowość dalej.

Z przypadku "Kretolożka". Ciągle poszukująca urokliwych zakątków

i oczekująca na niezwykłe spotkania z ludźmi.

podobne wpisy

Margarites. Tutaj drzewa owocują garnkami

Margarites ożywa szczególnie wiosną, kiedy rzemieślnicy... Czytaj więcej

Knossos, czyli zagadka cywilizacji minojskiej

Knossos jest najważniejszym pałacem minojskim i dowodem... Czytaj więcej

Agia Galini czyli święty spokój

Nazwa miejscowości „święty spokój” przeczy popularności... Czytaj więcej

La Canea, czyli po prostu Chania

Za sprawą swojej południowej architektury i historycznego... Czytaj więcej

Plaża Agia Galini

Na wschód od portu w Agia Galini rozciąga się plaża, która... Czytaj więcej

Klasztor Moni Toplou

Klasztor znajduje się na północno-wschodnim krańcu Krety... Czytaj więcej

Spinalonga - zaklęta wyspa

Spinalonga to niewielka wyspa, która znajduje się przy... Czytaj więcej

Plaża Agiofarago

Plaża Agiofarago znajduje się około 80 kilometrów na południe... Czytaj więcej