Kreta: greckie wina i winnice

31-08-2016

Kreta posiada niezwykle bogatą tradycję oraz ciekawą historię produkcji wina sięgającą blisko 4000 lat. Znaleziska archeologiczne potwierdziły istnienie na wyspie najstarszych winnic w Europie, znajdujących się w obszarze Kato Zakros. Ponadto w regionie Archanes odkryto najstarszą na świecie prasę do tłoczenia wina, która pochodzi z czasów minojskich. Do rozwoju produkcji wina w znacznym stopniu przyczynili się Wenecjanie, którzy gospodarzyli na wyspie przez prawie dwa wieki oraz wzmocnili jej handlowy charakter. Współcześnie Kreta produkuje około 20% wszystkich greckich win, które z roku na rok zyskują coraz więcej miłośników. 

Wina greckie od starożytności... 

Starożytni Grecy uznawali wino za integralną część ich życia. W mitologi greckiej, Dionizos był bogiem wina a mieszkańcy Hellady chętnie organizowali święta na jego cześć. Powstało wiele mitów charakteryzujących wina greckie, choć ze względu na jego ogromne znaczenie gospodarcze było ono objęte ochroną prawną już czasach starożytnych. W muzeum na wyspie Thassos istnieje prawo wyryte na marmurowej tablicy pochodzącej z V wieku p.n.e., na której zapisano pierwsze regulacje dotyczące zbiorów winorośli, produkcji i sprzedaży wina. Pierwsze pisemne dowody dotyczące transportu wina drogą morską znaleźć można w poemacie "Iliada" napisanym przez Homera. Starożytni Grecy jako miłośnicy wina wykorzystywali też szeroką gamę naczyń do przenoszenia i podawania wina takich jak amfory, kratery, itp. Ich pozostałości są dzisiaj ważnym dowodem rozwoju minojskich miast. Zachowane naczynia można oglądać w licznych muzeach na wyspie, np. w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie. 

Tradycja wina greckiego a czasy współczesne

Produkcja wina na Krecie poza jej wiekową i znakomicie podtrzymywaną tradycją w ostatnich latach zyskała nowy wymiar, głównie za sprawą wzmożonych inwestycji w branżę winiarską oraz powstania wielu organizacji promujących i zrzeszających lokalne winnice. Współczesne winiarstwo na wyspie podążyło w ciekawym i dobrym kierunku, czerpiąc z bogactwa ziemi, doświadczenia lokalnych mieszkańców. W ten właśnie sposób powstało nowe pokolenie winiarzy, którzy są dziedzicami rodzinnych tradycji i wspierają je swoim wykształceniem, wiedzą i znajomością współczesnych trendów. Nowa generacja kreteńskich win to uprawa lokalnych szczepów winorośli i wprowadzanie na kreteńską ziemię międzynarodowych, z których otrzymywane są zaskakująco dobrze skomponowane wina. Otwiera się nowy rozdział i poszerzają horyzonty dla tradycji winiarskiej na Krecie, które miłośnicy wina z pewnością docenią.

Korzystne właściwości gleby i znakomite warunki klimatyczne pomagają rozwijać enologom wybitne odmiany winorośli, z których produkowane są wspaniałe wina greckie. Większość z nich konsumowana jest jako dodatek do lokalnych potraw, które znane są na całym świecie ze względu na kompozycję z lokalnych składników, smak oraz zdrowotne właściwości dla organizmu. Kreteńskie wina są niejako uzupełnieniem lokalnej gastronomii, a dla odwiedzających wyspę turystów stanowią nowy, ciekawy aspekt podróży, w której poszukują oni nie tylko chwil wypoczynku, ale też rozkoszy dla podniebienia. Ponadto, wino jest częścią codziennego życia i kultury wyspy, która związana jest z wybitną kreteńską gościnnością. Kreteńczycy wolą pić wino podczas rozmowy, śmiejąc się i rozmawiając w towarzystwie, chętnie do tego ucztowania zapraszają gości, którzy próbują tradycyjnego jedzenia.  

Kreteńskie odmiany greckich win

Wspomnieliśmy, że na wyspie uprawianych jest kilka rodzimy szczepów winorośli, które obecnie cieszą się dużą popularnością, pomino faktu iż niektóre z nich są kapryśne w uprawie. W całej Grecji istnieje ponad 300 cennych, rodzimych odmian winogron, z których powstają wina o różnym charakterze. Każde wino ma swoją własną osobowość, która zależy od gleby, miejsca produkcji, właściwości samej winnic, a przede wszystkim ludzi, którzy je wytworzyli. Dlatego też wybór win w oparciu o rodzime szczepy winorośli i odmiany, które w procesie produkcji wina są z nimi łączone, jest na Krecie znakomity. Oto kilka wybranych szczepów uprawianych od wieków na kreteńskiej ziemi. Warto poznać ich nazwy i właściwości, aby lepiej dobierać i degustować kreteńskie wina. 

Białe odmiany winorośli 

Vidiano jest to biała odmiana winorośli wykorzystywana do produkcji białych win, czasami dojrzewających w dębowych beczkach. Uprawy winorośli prowadzone są obecnie w niewielu winnicach na Krecie, głównie ze względu na wysokie wymagania dotyczące gleby i terenu. Otrzymywane z tego szczepu są wina o cytrynowym kolorze zielonym, intensywne, indywidualne i bardzo złożonych aromatach dojrzałych brzoskwiń i moreli, z nutami aromatycznych ziół.

Dafni jest odmianą, której nazwa pochodzi od greckiej nazwy liścia laurowego. Smak świeżych winogron przypomina bowiem aromat tego zioła. Jest to niezwykła odmiana, w 1980 roku ocalona od zapomnienia dzięki staraniom rodziny Lyrarakis, która jest jednym z czołowych producentów wina na wyspie. Winogrona uprawiane są wyłącznie w górzystym terenie Alagni niedaleko Heraklionu. Jest to jedna z najstarszych odmian winorośli. Owoce dojrzewają późno i są zbierane w październiku. Odmiana jest płodna, ale wymaga staranności w uprawie. Wytwarzane z niej wino znakomicie pasuje do potraw z dodatkiem ziół, takich jak rozmaryn, tymianek lub majeranek.

Plytó (lub Plito) to starożytna odmiana białego wina uprawiana powszechnie do końca XX wieku na Krecie. Ocalona przed zniszczeniem również przez rodzinę Lyrarakis. Jej uprawa osiąga wysoką wydajności, ale wymaga żyznej gleby. Aromat jest mieszanką grejpfruta i mineralnych nut. Często jest łączona z innymi rodzimymi szczepami białych winogron (Dafni, Vidiano) w celu wytworzenia charakterystycznego, słodkiego wina pochodzącego z Krety czasów starożytnych - Malvasii.

Czerwone odmiany winorośli 

Liatiko jest to stara odmiana winorośli, która jest uprawiana na Krecie. Choć nazwa sugeruje związek z włoską odmianą Aleatico, winogrona Liatiko mają bladą, czerwoną barwę oraz są umiarkowanej kwasowości, przy tym bogate w aromaty i cukry. Liatiko dojrzewa w lipcu, dlatego jej nazwa pochodzi od Ιουλιάτικο, dosłownie "lipca" (gr. Ιούλιος). Winogrona odmiany były używane w mieszankach ze szczepami Mandilaria i Kotsifali, aby produkować wino Malvasia - bardzo alkoholowy, słodki i czerwony trunek. Malvasia była eksportowana przez weneckich handlowców w średniowieczu i  bardzo ceniona w całej Europie Zachodniej.

Kotsifali to czerwona odmiana winorośli, uprawiana głównie w rejonie Heraklionu na Krecie i sporadycznie na Cykladach. Z winogron uzyskuje się umiarkowanie czerwone wino o wysokiej zawartości alkoholu i bogatym smaku. Jest to odmiana często mieszana przez enologów ze szczepem Mandilaria, którzy uzyskują w ten sposób wytrawne wino o rubinowym kolorze, przyjemnym smaku i zapachu, które wymaga minimalnego czasu starzenia. 

Romeiko to czerwona odmiana winogron głównie uprawiana w prefekturze Chania. Jest to szczególnie odporna odmiana, która daje żywe, czerwone wina o wysokiej zawartości alkoholu, średniej kwasowości i zmiennym kolorze - ze względu na wielobarwne owoce. Z tego szczepu wytwarzane jest tradycyjne wino Marouvas, które przypomina sherry.

Wina greckie na Krecie - regiony

Winiarstwo na wyspie odbywa się z najwyższą starannością oraz na odpowiednio wybranych obszarach, dzięki czemu większość składników odżywczych gleby w połączeniu z lokalnym klimatem umożliwia wzrost znakomitej winorośli. Do najważniejszych regionów należą: 

  • Region Archanes: na powierzchni około 500 hektarów i przeciętnej wysokości 700 m n.p.m. wytwarza się tutaj głównie wina czerwone z odmiany Kotsifali. Najważniejszy producent: Boutari.
  • Region Dafnes: gmina nieco niżej położona niż Archanes (średnio 350 m n.p.m.). Główną odmianą win czerwonych jest tutaj Liatiko. Powierzchnia obszaru wynosi około 400 ha. Najważniejszy producent: Douloufakis.
  • Region Peza: największy region winiarski Krety, zajmuje około 800 ha, na wysokości 600 m n.p.m.) Produkuje się tu wina czerwone z odmian Kotsifali i Mandilarii oraz białe z Vilany (jedyne białe wino z apelacją OPAP). Główni producenci: Lyrarakis, Minos (Miliarakis), Creta Olimpias, Peza.
  • Region Sitia: gmina o powierzchni około 700 ha. Produkuje się tu wyłącznie czerwone wina z odmiany Liatiko. Najważniejszy producent: Sitia.

Klasyfikacja jakościowa greckiego wina 

Klasyfikacja: O.P.A.P. to odpowiednik francuskiej klasyfikacji V.Q.P.R.D. (Vin de Qualité Produit Dans Une Région Déterminée, ang. Appellation of Origin of Superior Quality, czerwona banderola). Jest to wino wysokiej jakości spełniające wymogi apelacji ze szczególnym naciskiem na wykorzystane odmiany winorośli, z których robi się te najpopularniejsze wina greckie. Na Krecie dopuszczonych jest siedem apelacji O.P.A.P. Dla win czerwonych wytrawnych: Konstifali-Mandilaria w Archanes i Peza, Liatiko w Peza i Sitii oraz dla win czerwonych słodkich Liatiko w Sitii i Dafnes, dla win białych wytrawnych zaś Vilana w regionie Peza. Dla win dojrzewających w drewnianych beczkach stosuje się także nazwy zastrzeżone „Reserva” i „Grand Reserva”. Warto zauważyć, że na Krecie nie produkuje się win o greckiej apelacji O.P.E. (Greek = O.P.E. = Onomasia Proelefsos Elenghomeni, ang. Controlled Appellation of Origin) jest to odpowiednik francuskiej klasyfikacji A.O.C, wina z niebieską banderolą. 

Klasyfikacja: Topikos Oinos jest greckim odpowiednikiem francuskiej klasyfikacji V.D.P. (Vin de Pays) odnoszącej się do win stołowych. Wina "Topikos oinos" noszą nazwę regionu, powiatu lub miasta, z którego pochodzą i zawierają w nazwie słowo "Topikos" (czyli wino lokalne). Na etykiecie musi się znaleźć informacja o użytych odmianach winogron. 

Klasyfikacja: Epitrapezios Oinos (Epitrapezios Oenos - Vin de Table) to wina stołowe, pośród których spotyka się także wina leżakujące w drewnianych beczkach. 


Kornelia Michalak
Kornelia Michalak

Miłośniczka i pasjonatka podróży za jeden uśmiech do gwiazd lub tylko o jedną miejscowość dalej.

Z przypadku "Kretolożka". Ciągle poszukująca urokliwych zakątków

i oczekująca na niezwykłe spotkania z ludźmi.

podobne wpisy

Wino retsina co "gębę wygina"

Retsina to białe wino z dodatkiem żywicy. Jej nietypowy... Czytaj więcej

Winnica Alexakis

Winnica Alexakis to rodzinnie prowadzony biznes, którego... Czytaj więcej

Winnica Anoskeli

Winnica Anoskeli to rodzinny biznes prowadzony w pobliżu... Czytaj więcej

Winnica Boutari

Nazwa winnicy Boutari nawiązuje do legendy o miejscu, które... Czytaj więcej

Winnica Douloufakis

Winnica Douloufakis jest niewielką rodzinną winnicą znajdującą... Czytaj więcej

Winnica Mediterra - Creta Olympias S.A.

Winnica Mediterra - Creta Olympias S.A. znajduje się we... Czytaj więcej