Wielkanoc w Grecji

02-04-2017

Najważniejszym świętem w kalendarzu liturgicznym wyznawców kościoła prawosławnego jest Wielkanoc zwana Paschą (gr. Πάσχα). Obchody obejmują nie tylko niedzielę Zmartwychwstania, ale również cały Wielki Tydzień oraz okres Wielkiego Postu (gr. Σαρακοστή), w trakcie którego praktykowanych jest wiele charakterystycznych zwyczajów. Okres ten rozpoczyna święto o nazwie Czysty Poniedziałek (gr. Καθαρή Δευτέρα) odpowiednim Środy Popielcowej w Kościele katolickim. 

Przygotowania do Wielkanocy dawniej i dziś

Czterdzieści osiem dni przed Wielkanocą, na pamiątkę postu Chrystusa na pustyni, rozpoczynają się przygotowania do Świąt. W dawnych czasach w tym okresie przygotowywano katechumenów, którzy byli chrzczeni po Zmartwychwstaniu. W Niedzielę Palmową zazwyczaj podaje się rybę, a w świątyniach dokonuje się święcenia palm. W okresie poprzedzającym te dni czyli w okresie Wielkiego Postu Grecy spożywają tradycyjne potrawy, takie jak ślimaki oraz warzywa podawane na różne sposoby. Post jest przestrzegany przez prawosławnych o wiele surowiej niż przez katolików w Polsce, nie spożywa się zwykle nabiału i czerwonego mięsa, za to na stole królują owoce morza i gotowane warzywa. Post wśród Greków jest bardzo popularny, w większość w nich praktykuje go z powodów religijnych. Dla innych argumentem jest możliwość zrzucenia kilku kilogramów przez zbliżającym się latem. Niemal we wszystkich restauracjach i tawernach można znaleźć postne dania.

Greckie tradycje wielkanocne

Rankiem w Wielki Czwartek gospodynie zaczynają przygotowywać jajka, aby potem farbować je w barwach kwiatów, głównie czerwonego maku. Czerwony kolor pisanek stosowany jest na pamiątkę przelanej krwi Chrystusa, przekłutego włócznią rzymskiego żołnierza. W Grecji przewodnią barwą w trakcie Wielkanocy jest właśnie kolor czerwony. Na północy kraju popularne jest też wywieszanie czerwonych tkanin przed domami w postaci obrusów lub ręczników, który został po czasach okupacji tureckiej i informował w których domach mieszkają Chrześcijanie. Zaraz po Zmartwychwstaniu wszyscy stukają się jajkami. Zwycięzcą jest ten, którego jajko nie pęknie. Również w Wielki Czwartek gospodynie rozpoczynają zagniatanie ciasta na ręcznie robione placki zwane „kalitsounia” nadziewane kreteńskim serem. W środku okrągłej bułki umieszczone zostają trzy czerwone jajka, symbolizujące Trójcę Świętą. Większość przygotowywanych w tym czasie smakołyków wykonanych jest z mleka, jaj i sera.

Wielki Piątek to dzień żałoby i ścisłego postu. Dozwolone jest tylko picie wody a dla mniej wytrwałych spożywanie oliwek i chleba. W tym dniu Grecy są wyciszeni i zamyśleni. Panuje bardzo podniosła atmosfera. Do południa zamknięte są wszystkie sklepy, targi, banki oraz urzędy. Wierni licznie gromadzą się w kościołach, aby wziąć udział w liturgii na pamiątkę zdjęcia ciała z krzyża i złożenia do grobu. Codzienne życie wraca odrobinę do normy po mszy, ale tego dnia tawerny i restauracje są pozamykane. Otwarte są tylko kafeniony, w których Grecy mogą napić się kawy. Wieczorem, ulicami miast przechodzi procesja z epitafium, na trasie której stoją tłumy wiernych z zapalonymi świecami. Wszystkie świece muszą być ciemnego koloru, na znak dnia żałoby.

W Wielką Sobotę ortodoksyjni patriarchowie zdążają do grobu Zbawiciela w Jerozolimie po święty płomień, który później przewozi się do Aten w asyście wysokiej rangi duchownych i przedstawicieli rządu. Stamtąd trafia on do wszystkich prawosławnych kościołów w Grecji. Jest to ostatni dzień postu. Kulminacyjnym punktem Wielkiej Soboty jest liturgia Zmartwychwstania (gr. Ανάσταση), która zazwyczaj rozpoczyna się około godziny 22 trawa nie mniej niż dwie godziny. Najbardziej wyczekiwana przez wszystkich jest chwila zapalania świec Zmartwychwstania. Pop przekazuje święty ogień wiernym, którzy odpalają świeczki przekazując je sąsiadom i członkom rodziny. Wszyscy pozdrawiają się słowami "Chrystus zmartwychwstał" (gr. Χρήστος ανέστη), odpowiadając "Zaiste zmartwychwstał" (gr. Αληθώς ανέστη) oraz składają sobie życzenia. Podczas święta, kiedy kapłan śpiewa hymn do "Chrystusa Zmartwychwstałego” dzwonią kościelne dzwony przy akompaniamencie fajerwerków, które tworzą spektakularne sceny na niebie. Po mszy wierni wracają do domów ze świętym płomieniem, a zapaloną świecą malują znak krzyża na drzwiach na znak bożej łaski i opieki. Wierzą, że w ten sposób „złe" demony pozostawią ich rodziny w spokoju i będą mieli szczęście przez cały rok. Dopiero wtedy zasiadają do stołu, na którym czeka "mageritsa" (gr. μαγειριτσα) - gęsta zupa z baranich i kozich podrobów doprawiona cytryną, cebulą i koperkiem, czerwone jajka i tsureki (gr. τσουρεκι) - wielkanocny słodki chleb smakiem przypominający chałkę.

W dzień Wielkanocy spożywa się mięso baranie lub jagnięce, najczęściej opiekane na ruszcie. Zabawie towarzyszą inne regionalne potrawy i muzyka. Obok jagnięciny piecze się również kokoretsi (gr. κοκορέτσι) - kawałki wątroby młodych koźląt owinięte jelitami i mocno doprawione. Pije się wino najczęściej z przydomowej winnicy. Niedziela jest dniem świętowania z rodziną, dopiero w Poniedziałek Wielkanocny Grecy spotykają się z przyjaciółmi i sąsiadami. 

Paschę w Grecji obchodzi się według kalendarza juliańskiego. Zdarza się, że raz na kilka lat prawosławni i katolicy świętują ją razem. Tak będzie w tym roku (2017) w dniu 16. kwietnia. Warto zarezerwować przelot i nocleg, aby spędzić święta Wielkanocne w Grecji odwiedzając mniejsze miejscowości i wsie, w których można poznać lokalne tradycje.

Co warto wiedzieć o Świętach Wielkanocnych w Grecji? 

  • Wielkanoc to dla Greków najważniejsze święto w roku! 
  • Na Wielką Środę przypada dzień wiosennych porządków, a także poświęcenia oliwy i oregano.
  • Grecy zdobią pisanki w Wielki Czwartek malując je na tradycyjny czerwony kolor. 
  • Zazwyczaj w Wielki Piątek zamknięte są sklepy i instytucje, a w domach nie powinno się używać młotka, gwoździ i szyć. Wieczorem ulicami miast przechodzą procesje. 
  • W Wielką Sobotę podczas mszy wierni rozpalają świece świętym ogniem, który przenoszony jest do domów i jeśli nie zgaśnie po drodze oznacza pomyślność dla całej rodziny. 
  • Niedziela Wielkanocna to dla Greków dzień ucztowania. Tradycyjną potrawą wielkanocną jest pieczony baran. 

Kornelia Michalak
Kornelia Michalak

Miłośniczka i pasjonatka podróży za jeden uśmiech do gwiazd lub tylko o jedną miejscowość dalej.

Z przypadku "Kretolożka". Ciągle poszukująca urokliwych zakątków

i oczekująca na niezwykłe spotkania z ludźmi.

podobne wpisy

Tradycje Wielkiego Postu w Grecji

W Grecji, podobnie jak w Polsce rozpoczął się okres Wielkiego... Czytaj więcej

Odlotowa Kreta, czyli lotniska na Krecie

Obecnie na Krecie znajdują się trzy międzynarodowe lotniska:... Czytaj więcej

Kreta: 6 stycznia czyli Epifania

W dniu 6 stycznia obchodzone jest w całej Grecji i na Krecie... Czytaj więcej

Atrakcje turystyczne na Krecie i ceny biletów wstępu

W związku ze zmianą cen biletów do atrakcji turystycznych,... Czytaj więcej

Kreta: Boże Narodzenie

Boże Narodzenie na Krecie to szczególnie uroczysty okres,... Czytaj więcej